DEQ2496 audioprocessor

Zoals wellicht bekend zing en speel (gitaar) ik in twee bandjes (www.bugabootang.nl en www.messaround.nl) en val ik links en rechts nog wel eens in op (contra)bas. Bij mijn eigen bands verzorg ik ook de geluidstechniek en tevens maak ik met eigen (digitale) opnameapparatuur 24-sporen opnames van (mijn eigen) bands. De opnames op voorgenoemde websites zijn eigen producties. Als zanger én radiozendamateur ben ik natuurlijk ook een beetje “microfiel”, ik vind het dan ook leuk om verschillende microfoons uit te proberen. Voor mijn zenders gebruikte ik meestal originele handknijpertjes of de bekende tafelmicrofoons, maar sinds kort heb ik een mooie “broadcast” microfoon in gebruik, de Rode Procaster (ik heb ook nog een Rode NT1A).

De aanschaf van de TS-870 was een weloverwogen eerste stap in de richting van eSSB (extended SSB) oftewel breedbandige(re) enkelzijbanduitzendingen. Mijn vorige FT-920 was vrij smalbandig (400 – 2k5 Hz) waardoor Procaster microfoon niet volledig tot zijn recht kwam. De TS-870 kan 3 kHz breed uitzenden, in principe van 0 – 3 kHz maar door de TX shift functie in stapjes van 100 Hzb.v. ook van 100 Hz – 3.1 kHz of 200 Hz – 3.2 kHz. Met wat EQ schijnt de bandbreedte effectief zo rond de 3.5 kHz te liggen. Dat is prettig want rond de 3 kHz ligt een soort “presence” frequentie (eigenlijk meer richting 4 kHz) die de audio net even wat meer “HiFi” laat klinken, dat tophoog kan er dus nog prima bij zonder dat dat ten koste gaat van het laag. De Rode Procaster rechtstreeks in de TS-870 werkt prima hoewel deze microfoon van zichzelf net even wat te donker klinkt. De 870 heeft wel een TX EQ aan boord die het hoog wat kan benadrukken, maar dat vond ik zelf net weer iets te overdreven. Je komt dan snel bij een externe EQ uit. De processor van de 870 vind ik ronduit VERSCHRIKKELIJK dus ook dat kan aanzienlijk beter met een externe dynamiek processor. M.n. bij het afmixen van opnames heb ik veel ervaring opgedaan met dynamiek processing (compressor, limiter, expander etc.) en eerlijk gezegd ook wel een fan geworden van compressie. Je moet niet overdrijven natuurlijk, maar het is toch een mooie manier om de boel wat “dikker” te laten klinken. Om eens te kunnen experimenteren met eSSB heb ik tweedehands Behringer DEQ2496 aangeschaft.

De nieuwprijs is op dit moment (16-10-2012) €263 bij Thomann.de, tweedehands wordt er vaak rond de €150 voor gevraagd maar omdat de markt voor dit soort apparaten relatief klein is, kun je waarschijnlijk voor minder geld klaar zijn (dat was ik in ieder geval wel). Er bestaan 2 hardware versies. De 2e versie is, voor zover mij bekend, niet wezenlijk beter/anders. Voor zowel de “oude” V1 hardware versie als de “nieuwe” (=huidige) V2 hardware versie bestaan firmware updates. Voor een V1 model is firmware 1.4 de meest recente versie, voor het V2 model is dat versie 2.5. Het is wél raadzaam een apparaat te vinden met de meest recente firmware (te programmeren via PC met midipoort en -kabel). De firmware versie is te zien in het Utility scherm (pagina 1). Ondanks dat Behringer een goedkoop merk is, ben ik behoorlijk onder de indruk van dit apparaat. Behringer noemt het zelf een “digital mastering processor” en de kans is best aanwezig dat ik ‘m ook eens ga inzetten voor die doeleinden. Goed, wat is het en wat doet het?

Laat ik vooropstellen dat het apparaat veel meer kan dan waar ik ‘m voor nodig heb. Ik bespreek alleen kort de opties die ik gebruik te weten de Real Time Analyser (RTA), de Grafische EQualizer (GEQ), de Parametrische EQ (PEQ) en de compressor functie van de dynamiek processor. De DEQ2496 heeft verder nog een Dynamische EQualizer (DEQ), een FeedBack Destroyer (FBD) en een Stereo Imager aan boord maar daar doe ik, voor de radiohobby, niets mee.

De RTA is eigenlijk een spectrum analyser van een te kiezen bron. Dat kan een meetmicrofoon zijn. Dat is handig om de input (b.v. het totaalsignaal van een mengpaneel) te vergelijken met het gemeten spectrum op een bepaalde plaats in de zaal. De DEQ2496 kan dan zelf (automatisch) de EQ instellingen aanpassen zodat het ingangssignaal ook daadwerkelijk zo klinkt op de plek waar de meting wordt uitgevoerd; een bekende en handige toepassing uit de geluidstechniek, niet iets dat je nodig hebt voor de radiohobby maar wel leuk om even te noemen. Voor onze hobby is de RTA m.n. leuk om naar te kijken HI.

De grafische equalizer (GEQ) is een actieve 31 bands equalizer waarmee 31 (vaste) frequenties +/- 15 dB ingesteld kunnen worden. Het is een makkelijke en intuïtieve manier van equalizing. De digitale “schuifjes” kunnen per band worden bediend, maar het is ook mogelijk om een bandbreedte in te stellen waardoor de naastliggende schuifjes ook mee gaan bewegen. Op die manier is het heel makkelijk om een mooie egale “bult” in het hoog te maken (b.v. over 3 of 5 banden) en een “dal” in het midden. Een licht bultje in het laag en het klinkt al snel als “BBC quality audio”. En ja natuurlijk moet je dit met mate doen en ja je hebt al snel de neiging om te overdrijven. Ik maakte vanmiddag wat QSO’s op 40m om de boel uit te testen en zat met een grijns van oor tot oor toen ik mijzelf als een soort Tom Mulder / Jan van Veen terughoorde door de koptelefoon HI. Dat was behoorlijk “over the top” hoewel de meeste tegenstations het wel mooi vonden. Ik ga eens met George afspreken (PA8GB), eens vragen wat hij ervan vindt. Hij heeft behoorlijk spitse oren en behoorlijk wat ervaring met externe processors / eSSB. Ik vind zijn modulatie overigens altijd erg mooi, George gebruikt meestal een Rode Broadcaster (grootmembraan condensator) microfoon icm een analoge Symetrix 528E voice processor (een bekende uit de omroepwereld). Da’s even andere koek dan wat ik gebruik, maar ik heb er altijd wel lol in om voor zo weinig mogelijk geld zo goed mogelijk resultaat te bereiken en met deze DEQ2496 lijkt dat aardig te lukken.

Een parametrische EQ ben ik wel aan gewend, mijn Yamaha AW-2400 harddiskrecorder heeft dit op alle kanalen dus voor mij niets nieuws onder de zon. De PEQ gebruik ik op het moment als laag-af en hoog af filter. Alles onder de 50 Hz en boven de 4.5 kHz demp ik d.m.v. twee sets parameters. Itt bij de grafische EQ blijven de parameters bij de PEQ behouden, je kunt dus mooi spelen met bandbreedte en centrumfrequentie. Een derde set parameters gebruik ik om het midhoog nog wat op te krikken. Het mooie van een PEQ is dat je niet gebonden bent aan vaste frequenties zoals bij een GEQ, maar je kunt je zelf de (centrum) frequentie, bandbreedte (Q) én de gain instellen. Bij de PEQ van de DEQ2496 is het mogelijk om maar liefst 10 (!) parametersets definiëren. Ter vergelijk; een luxe digitale mixer heeft meestal maar 4 of 5 parametersets per kanaal wat in de praktijk ruimschoots volstaat.

De DEQ2496 gebruik ik ook als compressor. Er bestaan veel misverstanden over compressie (lelijk, onnatuurlijk) maar wanneer je weet waar je mee bezig bent, kun je er enorm goede resultaten mee bereiken. Wat doet een compressor? Kort gezegd dempt een compressor pieken boven een bepaalde (instelbare) drempel volgens een (instelbare) verhouding. Op deze manier kun je de pieken 6 tot 10 dB dempen en “het totaal” (lees: ook de minder harde signalen) dus ook 6 – 10 dB harder uitsturen. Het resultaat is een “dikker” geluid; meer body (op een analyser letterlijk meer oppervlakte). Uitgaande van een maximaal signaal van 0 dB, zou de drempel op -10 dB in kunnen stellen. Een gangbare compressieverhouding voor spraak (en zang) is 1:4 tot 1:10. In het eerste geval betekent dat dat 4 dB signaal boven de drempel maar als 1 dB wordt “doorgelaten”. Vanaf de -10 dB drempel is het dus mogelijk om pieken van 40 dB te verwerken voordat de maximale waarde (0 dB) wordt bereikt. Nu is dat overigens niet wat je wilt hoor, een compressie van 40 dB. In de praktijk stel je een compressor in op een gemiddelde compressie van 6 – 10 dB (wat dus een extra gain van 6 – 10 dB impliceert voor de zachtere passages). De pieken klinken dus relatief wat zachter maar “het totaal” wat harder.

Bij een compressor kun je ook nog de “knik” instellen; eigenlijk hoe abrupt gaat de compressor signalen boven de drempelwaarde comprimeren; een “hard knee” is een echte knik dus een vrij abrubte compressie, een “soft knee” is een afgeronde knik; signalen die net even boven de drempel komen zullen niet zo hard worden gecomprimeerd en de compressie neemt toe naarmate het signaal verder boven de drempel komt. Verder is instelbaar na hoeveel milliseconden de compressor moet reageren (= attack time) en na hoeveel milliseconden de compressor zichzelf weer uitschakelt (= release time). Om een “natuurlijke” attack te krijgen, is het verstandig om bij spraak en zang pas na ong. 50 ms te beginnen met compressie; het begin van het signaal gaat dan niet verloren, bij spraak typisch “de articulatie”, bij instrumenten typisch “de aanslag” (denk aan gitaar, drums). Bij signalen die vrij abrubt van dynamiek wisselen mag de compressor na +/- 100 – 200 ms nadat het signaal weer onder de drempel is uitschakelen. Dit laatste zorgt ervoor dat de compressor niet steed tijdens een korte pauze uit- en weer inschakelt (typisch effect van “pompen”). Bij langer klinkende signalen (b.v. piano, bekkens van een drumstel) gebruik je een wat langere release tijd.

Nou… zo is het wel even voldoende, ik trek een bokbiertje open en ga nog even spelen. Ik had bij 100W wel wat last van instraling, dus de kabels maar even een paar keer door een FT-240-43 kern heen halen. Mijn 870 moet binnenkort ook op de operatietafel want ik wil de uitgang van de DEQ2496 binnen laten komen op de ACC2 poort. Deze poort komt binnen na de microfoonvoorversterker (prima dus) maar omdat ie is bedoeld voor modem (piep)signalen, zit er een laag-af filter (parallel C) op deze ingang. Er moet een C-tje van 1 uF parallel gezet worden aan de bestaande C om het laag ook door te laten. Nou dat klusje doen we mooi onder begeleiding van elmer Frans PE0F, die kan dat vast wel HI.

7 thoughts on “DEQ2496 audioprocessor

  1. Pffff wat een verhaal Pleun. Er zijn voor en tegenstanders van eSSB. Maar goed wat ik me afvraag, als jij zend met een bandbreedte van 3 KHz en mijn IC-706 staat op smal 1,9 KHz SSB filter. Wat blijft er dan nog over van jouw modulatie? Ik heb op 1 van de webSDRs eens even wat gespeeld met de instelbare filters. En als ik die op 3 KHz zet klinkt bijna elke modulatie op SSB “mooi”. Ik moet toch eens wat meer luisteren denk ik op 80m, want heb PA8GB nog nooit gehoord. Ach ja, tijdgebrek voor zulke dingen. Hoop eind deze maand weer eens een weekendje radio te doen in de CQWW DX SSB. Een kwestie van plannen want anders komt het er niet van. 73, Bas

    • Hallo Pleun, ik zet hem net even op de webSDR en hoor je op 7077 in gesprek met PD2B?? Je modulatie is goed te verstaan vanaf 1,7 – 2,1 KHz. Eronder is het niet meer te verstaan en erboven kan ik je niet meer goed intunen dus ook niet meer te verstaan. Erg mooie audio, zeer goed te verstaan (duidelijk) er zit wel degelijk verschil tussen je tegenstation en jouw modulatie. Jij klinkt veel voller meer laag en hoog terwijl het tegenstation waarschijnlijk gewoon met een handmike zit, is wat vlak en minder goed te verstaan. 73, Bas

      • Dit begrijp ik niet:
        > Je modulatie is goed te verstaan vanaf 1,7 – 2,1 KHz.
        Onder de 1.7 kHz is het niet te verstaan? Je bedoelt waarschijnlijk 170 Hz? Begrijp het niet helemaal…

        > Erg mooie audio, zeer goed te verstaan (duidelijk)
        > wel degelijk verschil tussen je tegenstation en jouw modulatie.
        Ja, daar waren meerdere tegenstations het wel over eens, op de koptelefoon klinkt het ook imposant maar dat zegt niet alles natuurlijk. Call it what you want (eSSB), ik vind het als muzikant/microfiel gewoon leuk om een “zo mooi mogelijke modulatie” te krijgen. De Procaster microfoon is absolute topklasse en kost 159 Euro. Dat is een schijntje als je kijkt naar b.v. EV RE-20 of een Shure SM7B maar prestatie komt daar heel dicht bij in de buurt. Dat is al een groot verschil. De Procaster rechtstreeks in de TS-870 klonk al ontzettend veel beter dan de (toch niet slechte) Kenwood handknijper. Verder is de DEQ2496 een handig apparaat om toonregeling te fine tunen. De processor van de 870 vind ik verschrikkelijk, dus compressie regel ik ook extern. Kost geen duizenden Euro’s maar klinkt toch echt wel beter (zelfs wanneer je minder breed luistert) dan een gemiddeld station. Die 500 – 1000 Hz meer bandbreedte die ik gebruik daar ligt volgens mij niemand wakker van. Ik ken Italianen die tijdens een contest wel 6 – 10 kHz breed zijn en dat klinkt echt niet HiFi HI.

    • Hoi Bas,
      Als jij een 1.9 kHz filter gebruikt, is er van mijn “mooie modulatie” niet veel meer te horen. Dat is overigens ook het geval bij stations die met de gangbare breedte van 2.3 kHz uitzenden. Er zijn momenten dat het niet om “mooi” gaat maar om verstaanbaar. Die discussie vind ik overigens niet interessant; onze hobby is slechts hobby, er moet dus helemaal niets, het is allemaal tijdverdrijf. M.b.t. luisteren op 3 kHz breedte; dat ben ik helemaal niet met je eens. De meeste sets kunnen maar 2.1 kHz (400 – 2k5 Hz) tot 2.3 kHz (300 – 2k6 Hz) uitzenden. Bij die bandbreedte mis je toch een stukje van het “hoorbare” laag (zo tussen 100 en 300 Hz) maar ik geloof dat je daar, getuige je tweede reactie, inmiddels al achter bent. Het is maar spielerei Bas, het dient geen enkel doel (zoals voor alles geldt binnen de zendamateurwereld).
      Groetjes, Pleun

      • Hallo Pleun. die 1,7-2,1 KHz bedoel ik de instelbare bandbreedte van het filter op de webSDR. Wat het ook moge betekenen. Dat was mijn waarneming op dat moment. 73, Bas

      • Dat begrijp ik niet helemaal, alleen te verstaan met bandbreedte tussen 1.7 – 2.1 kHz? Het zal vast, maar het lijkt me sterk. Nu weet ik dat 1.8 kHz al behoorlijk smal is (en rottig klinkt) dus wanneer je smaller dan dat gebruikt en je kunt zelf niet bepalen waar het frequentiegebied begint en eindigt (b.v. van 400 Hz – 2.1 kHz = 1.7 kHz breed en op zich nog wel te verstaan) dan wordt het al gauw lastig. Ik begrijp niet zo goed waarom je met bredere filters niet meer kunt verstaan; teveel “rommel” op de band op dat moment?

      • Hallo Pleun, tja kijk hoe moet ik het uitleggen. Dat was mijn waarneming op dat moment. De band was redelijk schoon. Als ik het filter onder de 1,7 KHz instelde moest ik moeite doen om je nog te verstaan. Datzelfde boven de 2,1 KHz, echte dan leek het net of je iets naast frequentie stond terwijl dat niet zo was. Nogmaals dat is mijn persoonlijke waarneming en ik ben niet zo een audiofiel als jij. Ik doe gewoon een praktische waarneming. Speelt mee dat ik je op een webSDR hoorde en dan speelt de kwaliteit van de PC luidsprekersook ng eens mee. Jammergenoeg heb ik geen traploos instelbare filters op 1 van mijn setjes anders zou ik ook nog een waarneming kunnen doen vanaf thuis. Helaas heb ik alleen keuze tussen 0,25, 1,9 en 2,3 KHz. Het schijnt overigens dat je aardig het spectogram van je modulatie kan bekijken op een webSDR, dat las ik op de site van PA8W. 73, Bas

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s